Hội thi giã bánh giầy làng Đọi Tam trong lễ hội Tịch Điền

Trong danh sách các cuộc thi ở phần hội lễ Tịch Điền Đọi Sơn năm 2025 mà báo Kinh tế và Đô thị ghi lại, có một tên gọi gắn thẳng với làng trống: "Hội thi giã bánh giầy truyền thống làng Đọi Tam". Giữa một lễ hội mang tầm vóc lịch sử, với rước bài vị vua và cày ruộng tịch điền, cuộc thi này là phần rất đời thường — và có lẽ vì thế mà nó gần gũi với người làng.

Báo chí đã ghi lại những gì

Theo Kinh tế và Đô thị, phần hội lễ Tịch Điền Đọi Sơn năm 2025 gồm hội vật Tịch Điền, hội thi giã bánh giầy truyền thống làng Đọi Tam và hội thi cày. Bánh giầy như vậy đứng cạnh hai hoạt động mang đậm chất ruộng đồng và sức vóc: vật và cày.

Sang năm 2026, khi lễ hội lần đầu do tỉnh Ninh Bình tổ chức, Dân Việt cho biết phần hội vẫn có thi làm bánh — báo viết là "bánh dày". Hai cách viết "giầy" và "dày" đều được dùng cho cùng một loại bánh; trên trang này chúng tôi giữ cách viết "bánh giầy" theo tên cuộc thi mà Kinh tế và Đô thị đã đưa tin.

Ngoài ra, có thông tin cho biết cuộc thi được tổ chức theo các dòng họ trong làng Đọi Tam. Chúng tôi chưa định vị được bài báo gốc đưa chi tiết này, nên chỉ ghi lại để người đọc tham khảo và sẽ đối chiếu thêm.

Vì sao là "truyền thống làng Đọi Tam"

Tên cuộc thi gắn chữ "truyền thống" và tên làng Đọi Tam. Điều đó cho thấy đây không phải một trò chơi chung chung được đưa vào lễ hội, mà là phần việc mà làng Đọi Tam đảm nhận và mang dấu ấn riêng của làng. Tuy vậy, tư liệu hiện có chưa cho biết cuộc thi có từ bao giờ — từ trước khi lễ hội được khôi phục năm 2009 hay chỉ xuất hiện sau đó.

Một hoạt động giã bánh tập thể giữa sân hội có thể hiểu là sự nối dài tự nhiên của tinh thần lễ Tịch Điền: phần lễ thì cày ruộng, gieo lúa; phần hội thì làm ra thứ bánh từ chính hạt gạo. Đây là cách hiểu của chúng tôi, không phải điều các nguồn khẳng định.

Những điều chưa có trong tư liệu

Để tránh đưa thông tin sai về một phong tục của làng, chúng tôi xin nói rõ những gì chưa có nguồn. Chúng tôi không tìm được tư liệu nào nói bánh giầy của làng gắn với một truyền tích riêng hay được dâng lên vị vua nào. Chúng tôi cũng không có tư liệu về cách làm, loại gạo hay nhân bánh riêng của làng, và không có cơ sở để gọi bánh giầy là món làng làm quanh năm.

Đó là những câu hỏi chúng tôi đang muốn hỏi chính người làng: bánh giầy trong ngày hội được dùng làm lễ vật dâng ai, dòng họ nào giữ cách làm, cuộc thi bắt đầu từ năm nào. Khi có câu trả lời đáng tin cậy, bài viết sẽ được bổ sung.

Bánh giầy và tiếng trống

Với người làng Đọi Tam, phần hội đầu xuân là dịp hiếm hoi cả làng tụ họp, kể cả những người làm trống ở xa trở về. Cuộc thi giã bánh vì vậy không chỉ là chuyện ai giã nhanh, ai làm khéo, mà còn là dịp để người trong làng cùng làm một việc chung giữa ngày hội. Nếu bạn đến hội vào đầu tháng Giêng, hãy dành thời gian cho cả phần lễ và phần hội — và nếu muốn tìm hiểu về nghề chính của làng, có thể xem thêm các loại trống Đọi Tam.