Hội vật, hội thi cày và giã bánh giầy — phần hội của lễ Tịch Điền Đọi Sơn

Lễ hội làng ở đồng bằng Bắc Bộ thường có hai nửa: phần lễ trang nghiêm và phần hội vui vẻ. Lễ Tịch Điền Đọi Sơn cũng vậy. Khi bài vị vua Lê Đại Hành đã được rước xuống núi, những luống cày đầu đã được vạch và hạt giống đã được gieo, sân hội mới thật sự náo nhiệt. Bài này điểm qua các cuộc thi của phần hội theo đúng những gì báo chí đã đưa tin.

Ba cuộc thi được ghi nhận năm 2025

Theo báo Kinh tế và Đô thị, phần hội lễ Tịch Điền Đọi Sơn năm 2025 có ba hoạt động chính: Hội vật Tịch Điền, Hội thi giã bánh giầy truyền thống làng Đọi Tam và hội thi cày. Danh sách này ngắn, nhưng mỗi mục đều có lý do để có mặt trong một lễ hội lấy việc cày ruộng làm trung tâm.

Hội vật Tịch Điền

Vật là trò quen thuộc của nhiều hội làng miền Bắc vào dịp đầu xuân. Ở Đọi Sơn, cuộc thi mang hẳn tên lễ hội: Hội vật Tịch Điền. Tư liệu chúng tôi có không ghi chi tiết về luật thi, số đô vật hay giải thưởng, nên bài này không mô tả thêm. Có thể hiểu sự hiện diện của vật trong lễ hội theo hướng chung: một cộng đồng làm nông cần sức khoẻ, và đầu năm là lúc người ta muốn phô diễn sức vóc ấy trước bà con.

Hội thi cày

Nếu phần lễ có nghi thức một bậc cao niên cày những luống đầu tượng trưng, thì phần hội có hội thi cày dành cho người tham gia. Phần lễ là sự tái hiện mang tính nghi thức; phần hội là cuộc thi. Hai hoạt động cùng xoay quanh chiếc cày, nhưng một bên hướng về ký ức năm 987, một bên hướng về tay nghề của người làm ruộng hôm nay. Các nguồn không mô tả cách chấm điểm hay thể lệ của hội thi, nên chúng tôi dừng lại ở việc ghi nhận nó có trong chương trình.

Trình tự phần lễ, trong đó có nghi thức cày luống đầu, được kể trong bài Trình tự nghi lễ Tịch Điền Đọi Sơn.

Hội thi giã bánh giầy

Cuộc thi thứ ba mang tên làng trống: Hội thi giã bánh giầy truyền thống làng Đọi Tam. Năm 2026, theo Dân Việt, phần hội vẫn có thi làm bánh — báo viết là "bánh dày". Những gì tư liệu cho phép nói về cuộc thi này, cũng như những gì còn chưa rõ, đã được tập hợp trong bài Hội thi giã bánh giầy làng Đọi Tam.

Về cuộc thi vẽ trang trí trâu cày

Một số thông tin tổng hợp nhắc đến cuộc thi vẽ, trang trí trâu cày trong phần hội. Đây là chi tiết rất hợp với tinh thần lễ hội, nhưng chúng tôi chưa tìm được bài báo gốc đưa tin cụ thể, nên không đưa vào tiêu đề và chưa mô tả. Khi có nguồn xác nhận, bài viết sẽ được cập nhật. Cách làm này có thể khiến bài ngắn hơn, nhưng với một lễ hội gắn với lịch sử địa phương, chúng tôi muốn mỗi chi tiết đều có chỗ dựa.

Phần hội thay đổi theo từng năm

Danh sách trò chơi của một lễ hội không cố định. Lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn được khôi phục từ năm 2009, tổ chức hằng năm từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng, và chương trình phần hội có thể thêm bớt theo cách mỗi năm ban tổ chức sắp xếp. Năm 2026, lễ hội lần đầu do tỉnh Ninh Bình tổ chức. Vì vậy, nếu bạn định về dự hội, nên xem thông báo chương trình của năm đó thay vì dựa vào danh sách của một năm trước.

Điều không đổi là cấu trúc hai nửa: phần lễ nhắc lại câu chuyện vua về cày ruộng năm 987, phần hội để người dân quanh núi Đọi vui xuân bằng những trò gắn với ruộng đồng, sức vóc và hạt gạo.