Phân biệt các loại trống Đọi Tam và cách chọn đúng loại
Trống hội, trống đình, trống chùa, bát nhã, trống trường, trống khẩu, trống Nhật… khác nhau ở đâu và loại nào hợp với nhu cầu của bạn.
Mở danh mục trống của xưởng lần đầu, nhiều người thấy rối: cùng là tang gỗ mít, mặt da trâu, sao lại có nào trống hội, trống đình, trống chùa, trống bát nhã, trống lệnh, trống sấm, trống khẩu, trống đế? Phần lớn khác biệt thật ra chỉ nằm ở ba chỗ: cỡ mặt trống, cách hoàn thiện bên ngoài và nơi chiếc trống sẽ được dùng. Bài này gom các loại trống mà Trống Đọi Tam Phạm Kiểm đang làm thành vài nhóm dễ nhớ, để bạn biết nên xem mục nào trước khi hỏi giá.
Điểm chung trước khi phân biệt
Gần như mọi loại trong danh mục đều theo công thức "da trâu tang mít": thân gỗ mít, mặt bọc da trâu. Một số mẫu ghi rõ dùng da dày hơn, như trống sấm cỡ lớn hay trống lân sư rồng phải chịu đánh mạnh liên tục. Ngoại lệ rõ nhất là trống mica, mặt làm bằng mica trong suốt thay cho da. Vì vậy, trước khi xem tên gọi, hãy tự trả lời: trống đặt ở đâu, ai đánh, đánh vào dịp nào.
Nhóm trống lớn cho lễ hội và nơi thờ tự
Trống hội
Đây là loại quen mặt nhất trong các dịp khai trương, lễ hội, đoàn rước. Xưởng làm trống hội với các cỡ D60, D80 và D100cm, tiếng vang rền, trầm hùng, hợp với không gian ngoài trời đông người.
Trống đình
Trống đình dành cho đình làng, đền thờ và các buổi tế lễ trang nghiêm. Cỡ cũng trải từ D60 đến D100cm nhưng phần hoàn thiện thường cầu kỳ hơn; mẫu D80cm sơn son thếp vàng chẳng hạn được làm cho đình làng lớn. Trống đình chủ yếu đặt cố định trên giá, nên điều cần tính là chỗ đặt và độ rộng của sân đình hơn là chuyện mang vác.
Trống chùa và trống bát nhã
Cả hai đều dành cho chùa, thiền viện, cơ sở Phật giáo. Trống chùa có cỡ D60 và D80cm, âm trầm ấm, thanh thoát, có mẫu chạm hoa sen. Trống bát nhã gắn với nghi lễ Phật giáo, cỡ từ D60 đến D100cm, thường chạm sen. Vì mỗi nơi có cách gọi riêng, tốt nhất nên hỏi nhà chùa dùng trống vào nghi thức nào rồi mới chọn giữa hai loại.
Trống nhà thờ
Trống nhà thờ phục vụ giáo xứ, nhà thờ Công giáo và Tin lành, cỡ D60 đến D80cm. Có mẫu D70cm chạm hoa văn thánh giá.
Trống sấm, trống lệnh và trống cung đình
Trống sấm là nhóm lớn nhất, từ D100 đến D150cm, làm từ gỗ mít cổ thụ và da trâu dày, dành cho đại lễ, đền đài và sự kiện quy mô lớn. Trống lệnh có cỡ D60 và D80cm, tiếng vang mạnh, dùng để phát hiệu trong nghi lễ. Trống cung đình (D50 đến D80cm) thiên về thẩm mỹ: sơn son thếp vàng, chạm rồng phượng hoặc tứ linh, dùng cho thờ cúng trang trọng hay phục dựng nghi lễ xưa.
Nhóm trống cho trường học và đội nghi thức
Trống trường học là trống đánh giờ đặt cố định ở sân trường, cỡ D50, D60 và D70cm; mẫu D60cm hay được các trường THCS, THPT chọn. Trống đội thì khác hẳn: đây là trống đeo vai cho đội nghi thức, diễu hành, cỡ nhỏ từ D30 đến D50cm, có dây đeo và dùi đi kèm. Một chiếc đứng yên trên giá, một chiếc phải theo người đánh suốt buổi, nên đừng nhầm hai loại này.
Nhóm trống nhỏ cho diễn xướng
Hát văn, chèo, tuồng dùng những chiếc trống nhỏ, cỡ khoảng D20 đến D40cm, mỗi loại giữ một vai riêng trong dàn nhạc:
- Trống khẩu (D20, D25cm): tiếng sắc, gọn, dùng trong hát văn, chầu văn.
- Trống đế (D25, D30cm): âm trầm, làm nền cho dàn nhạc hát văn, chèo.
- Trống cơm (D25 đến D35cm): mặt da trâu dán cơm, dùng trong hát chèo, quan họ.
- Trống dàn hát văn và trống tuồng chèo: dành cho dàn nhạc chầu văn và sân khấu tuồng, chèo.
Người chơi chuyên nghiệp thường khắt khe về âm, vì vậy nhiều loại trong nhóm này có thêm phiên bản cao cấp ghi rõ dành cho cung văn và nghệ sĩ biểu diễn.
Nhóm trống biểu diễn và trang trí
Trống lân sư rồng (D40, D50cm) có tang dày, da trâu dày và đai gia cố để chịu được nhịp đánh mạnh, dồn dập của đoàn lân. Trống mica (D25, D30cm) có thân gỗ sơn màu, mặt mica trong suốt, có mẫu gắn đèn LED; loại này hợp làm đồ trang trí, quà tặng hơn là nhạc cụ cho nghi lễ.
Trống Nhật khác trống Việt ở đâu?
Danh mục còn có trống Nhật, làm theo phong cách Taiko, với cỡ D40, D60 và D80cm. Khác biệt dễ thấy nhất nằm ở bề ngoài: thân trống để lộ vân gỗ mít tự nhiên và phủ dầu, không sơn son như trống đình hay trống cung đình; mặt da trâu được ghim bằng một vòng đinh tán đồng quanh mép, trong khi theo tư liệu về làng, trống truyền thống Đọi Tam giữ da bằng đinh tre hoặc đinh gỗ. Trống Nhật hợp với nhóm nhạc, phòng tập, không gian thiền hay nội thất phong cách Nhật; mẫu trống Nhật D60cm có kèm một đôi dùi kiểu Taiko. Còn nếu trống dùng cho đình, chùa hay lễ hội truyền thống, các nhóm ở trên vẫn là lựa chọn đúng hơn.
Chọn nhanh theo nhu cầu
| Nhu cầu | Loại nên xem | Cỡ thường gặp |
|---|---|---|
| Lễ hội, khai trương, múa lân | Trống hội, trống lân sư rồng | D50 – D70cm |
| Đình làng, đền thờ | Trống đình, trống lệnh, trống sấm, trống cung đình | D80 – D120cm |
| Chùa, cơ sở Phật giáo | Trống chùa, trống bát nhã | D60 – D100cm |
| Nhà thờ, giáo xứ | Trống nhà thờ | D60 – D80cm |
| Trường học | Trống trường học, trống đội | D40 – D60cm |
| Hát văn, chèo, tuồng | Trống khẩu, đế, cơm, dàn hát văn, tuồng chèo | D25 – D35cm |
| Trang trí, quà tặng | Trống mica, trống Nhật | Tùy không gian |
Cỡ cụ thể còn tùy diện tích sân, số người tham dự và chỗ đặt giá trống, phần này được bàn kỹ trong bài cách chọn kích thước trống phù hợp. Bạn có thể xem toàn bộ mẫu và giá hiện hành trong danh mục trống; nếu cần cỡ, hoa văn hay chữ khắc riêng, hãy gửi yêu cầu qua trang đặt làm theo yêu cầu.
