Hướng dẫn bảo quản trống da trâu, tang gỗ mít đúng cách

Một chiếc trống da trâu, tang gỗ mít được làm để dùng lâu dài, nhưng nó vẫn là đồ làm từ vật liệu tự nhiên: da và gỗ đều "thở" theo thời tiết. Phần lớn hư hỏng mà xưởng gặp khi khách mang trống về sửa không đến từ việc đánh nhiều, mà từ chỗ đặt trống không hợp lý hoặc vài thói quen nhỏ lặp đi lặp lại. Dưới đây là những việc nên làm và nên tránh để trống giữ tiếng lâu và ít phải sửa.

Hiểu hai phần dễ tổn thương của chiếc trống

Mặt trống là tấm da trâu đã được căng trên miệng tang. Da phản ứng rõ với độ ẩm: không khí ẩm kéo dài làm da chùng, tiếng trống đục đi; quá khô và nóng lại khiến da căng gắt, dễ nứt. Thân trống bằng gỗ mít, có thể là tang ghép từ nhiều thanh (dăm) hoặc tang nguyên khối khoét từ một khúc gỗ liền. Gỗ nào cũng co giãn theo mùa: co giãn đột ngột có thể làm hở mạch ghép ở tang ghép, hoặc nứt dọc thớ ở tang nguyên khối. Ai muốn hiểu kỹ hơn có thể đọc bài vì sao trống Đọi Tam làm bằng da trâu cái và dăm trống và cách ghép tang gỗ mít. Nắm được hai điểm này, các lời khuyên bên dưới sẽ dễ nhớ hơn.

Chọn chỗ đặt trống

• Khô ráo, thoáng, có mái che. Đây là yêu cầu cơ bản nhất. Trống để ngoài trời, không mái che, chịu nắng mưa kéo dài là trường hợp không thuộc phạm vi bảo hành.
• Không phơi trực tiếp dưới nắng. Nắng gắt làm da khô, căng quá mức và làm bạc lớp sơn trên tang.
• Tránh nơi nhiệt độ thay đổi đột ngột: sát cửa sổ hứng nắng chiều, ngay dưới luồng gió máy lạnh, cạnh bếp hoặc lò sưởi.
• Kê trống lên giá, không đặt trực tiếp xuống nền, nhất là nền đất hay nền gạch hay đọng hơi nước trong những ngày nồm ẩm.

Với trống đặt lâu ngày ở đình, chùa, sân trường, nếu buộc phải để ở hiên hay hành lang, hãy chọn vị trí khuất mưa hắt và che phủ bằng vải thoáng khi không dùng. Tránh trùm kín bằng nilon trong thời gian dài, vì hơi ẩm bị giữ lại bên trong.

Chăm mặt trống da trâu

Mặt da chỉ cần giữ sạch và khô. Thỉnh thoảng phủi bụi, lau nhẹ bằng khăn mềm, khô; không dùng khăn ướt, không dùng xà phòng hay hóa chất tẩy rửa. Nếu mặt trống lỡ dính nước, lau khô ngay rồi để trống ở chỗ thoáng cho khô tự nhiên, đừng mang ra nắng hay hơ lửa cho nhanh.

Trong những ngày ẩm, tiếng trống có thể trầm và đục hơn một chút; khi thời tiết khô ráo trở lại, độ căng thường cũng hồi lại. Nếu mặt da chùng hẳn và kéo dài, hoặc xuất hiện vết nứt, vết rách, đó là lúc nên liên hệ xưởng chứ không nên tự căng lại hay vá, vì can thiệp sai có thể làm hỏng cả mặt trống.

Chăm thân trống gỗ mít

Lau bụi thân trống bằng khăn khô hoặc hơi ẩm vắt thật kiệt, sau đó lau lại bằng khăn khô. Theo khuyến nghị bảo dưỡng của xưởng, nên kiểm tra mặt trống và đai trống khoảng sáu tháng một lần, và bôi dầu bảo dưỡng gỗ khoảng mười hai tháng một lần. Khi kiểm tra, chú ý các mạch ghép trên tang, hàng đinh quanh mép da, khoen và đai: nếu thấy hở, lỏng hay gỉ, hãy chụp ảnh gửi xưởng để được tư vấn trước khi tự xử lý. Nếu thấy dấu hiệu mối mọt, nên xử lý sớm để không lan rộng.

Lưu ý riêng cho từng loại trống

Trống sơn son, thếp vàng

Trống đình, trống cung đình hay trống chùa có lớp sơn son, thếp vàng hoặc chạm khắc cần lau thật nhẹ tay, tránh chà mạnh vào phần thếp và các khe chạm. Không dùng dung dịch tẩy rửa, cồn hay dầu bóng bán sẵn khi chưa hỏi ý kiến thợ.

Trống Nhật và trống để vân gỗ

Các mẫu trống Nhật để lộ vân gỗ tự nhiên, được phủ dầu thay vì sơn. Bề mặt kiểu này cần dặm dầu bảo dưỡng định kỳ để gỗ không khô, bạc màu.

Trống mica

Trống mica có mặt mica trong suốt nên không lo chùng da, nhưng mica dễ xước. Chỉ lau bằng khăn mềm, tránh khăn thô và hóa chất mạnh. Mẫu có đèn LED cần giữ khô phần dây điện, pin.

Trống lân sư rồng và trống đội

Hai loại này hay được mang đi diễn, diễu hành, nên dễ va quệt hơn trống đặt cố định. Sau mỗi buổi, lau khô nếu dính mưa hay mồ hôi, kiểm tra dây đeo, đai, và cất trống nơi khô ráo, đặt đứng trên giá thay vì xếp chồng lên nhau.

Những thói quen nên bỏ

• Đặt đồ vật, nhất là vật nặng, lên mặt trống.
• Đánh bằng vật cứng, sắc thay cho dùi trống; hoặc đánh quá mạnh vào một điểm liên tục.
• Kéo lê trống trên nền khi di chuyển; trống lớn nên có hai người khiêng và nhấc khỏi mặt đất.
• Để trẻ nhỏ leo trèo, ngồi lên trống.
• Tự ý tháo đai, đinh hay sửa thân trống: việc tự sửa chữa, thay đổi cấu trúc khiến trống mất quyền bảo hành.

Bảo hành và sửa chữa

Trống mua tại xưởng được bảo hành 12 tháng kể từ ngày giao hàng thành công, áp dụng cho các lỗi như mặt trống rách hay thùng trống bị hở trong điều kiện sử dụng bình thường; điều kiện cụ thể có trong chính sách bảo hành. Hết thời hạn hoặc với hư hỏng do va đập, xưởng vẫn nhận thay mặt da trâu, sửa tang nứt hở, sơn lại và thay đai, chi tiết ở trang sửa chữa và bảo dưỡng. Khi gặp vấn đề, cách nhanh nhất là chụp vài tấm ảnh rõ mặt trống, thân trống rồi gửi qua trang liên hệ để thợ xem trước.