Trống Bát Nhã là gì? Ý nghĩa, vị trí trong chùa, cỡ và giá

Trống Bát Nhã là trống lớn nhất trong chùa, thường đặt bên phải chánh điện, đối xứng với đại hồng chung bên trái. Trống được đánh cùng chuông thành "hồi chuông trống Bát Nhã" trong các lễ lớn và khi cung đón chư Tăng. "Bát Nhã" là âm dịch của chữ Phạn prajñā, nghĩa là trí tuệ, nên tiếng trống được coi là biểu trưng cho trí tuệ.

Trống Bát Nhã có ý nghĩa gì?

Theo Tự điển Phật học trên trang Phatgiao.org, Bát Nhã (tiếng Phạn prajñā, tiếng Pāli paññā, chữ Hán 般若) có ý dịch là "tuệ, trí tuệ". Đây là một trong sáu Ba La Mật, được ca ngợi là "mẹ của chư Phật".

Thượng tọa Thích Trí Chơn, Phó trưởng ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, giải thích với báo Thanh Niên rằng trống Bát Nhã biểu trưng cho trí tuệ. Theo ông, trí tuệ ở đây không phải kiến thức học hỏi mà nảy sinh từ giữ giới và tu thiền. Tiếng chuông là tiếng tỉnh thức, còn tiếng trống "là trí tuệ mang hàm nghĩa cứu vớt chúng sinh".

Có nguồn giải thích tên gọi theo hướng khác. Bài của Thích Giác Duyên trên trang Tu viện Quảng Đức cho rằng chuông trống được gọi là Bát Nhã vì công năng thức tỉnh lòng người, đánh động tâm linh người nghe. Hai cách giải thích không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau: tên lấy từ chữ "trí tuệ", còn công dụng là đánh thức người nghe.

Chuông trống Bát Nhã trong Phật giáo

Trống Bát Nhã hiếm khi đứng một mình. Theo Thượng tọa Thích Trí Chơn, nếu chỉ thỉnh chuông thì gọi là chuông u minh. Khi tiếng chuông đi cùng tiếng trống mới gọi là hồi chuông trống Bát Nhã. Vì nghi thức này dùng đại hồng chung, cụm "chiêng trống Bát Nhã" mà nhiều người gõ tìm thực ra là chỉ chuông trống Bát Nhã.

Đặt ở đâu?

Nguyên tắc chung là "tả chung, hữu cổ": bên trái đặt chuông, bên phải đặt trống (Thích Giác Duyên, Tu viện Quảng Đức). Chuông trống thường đặt hai bên chánh điện. Nhiều chùa còn xây lầu, tháp riêng để an trí chuông và trống. Cùng bài viết phân biệt trống to gọi là trống tẩu, trống nhỏ gọi là trống ứng. Trống nhỏ dùng khi tán tụng thì người Việt quen gọi là trống cơm.

Khi nào cử chuông trống Bát Nhã?

Theo Thượng tọa Thích Trí Chơn, các chùa chỉ thỉnh chuông trống Bát Nhã trong dịp lớn: rằm, mùng một, Phật đản, Vu lan, Thượng nguyên, giỗ tổ, kiết giới an cư, các trai đàn, giới đàn. Báo Giác Ngộ cũng ghi chuông trống Bát Nhã dùng trong các lễ lớn và để cung đón chư Tăng. Sách nghi lễ đăng trên trang chùa Hội Phước nói nghi thức này cử lên để cung thỉnh chư Phật và Tăng chúng hướng về bảo điện chứng minh.

Còn cách đánh, số hồi, bài kệ đi kèm thì phức tạp hơn nhiều. Bài cách đánh trống chùa và chuông trống Bát Nhã đã tóm tắt các bước theo sách nghi lễ, ở đây không nhắc lại.

Trống Bát Nhã miền Bắc, miền Trung, miền Nam khác nhau thế nào?

Khác biệt được ghi lại rõ nhất nằm ở cách thỉnh, không phải ở chiếc trống:

• Miền Nam: sách nghi lễ trên trang chùa Hội Phước ghi mỗi chập đánh tám tiếng theo câu "Ma ha Bát Nhã Ba La Mật Đa", mỗi lần phải đủ ba hồi chín chập.
• Miền Trung: cũng nguồn này ghi đánh theo bài kệ, có bản ngắn ("Thỉnh Phật thượng đường, Đại chúng đồng văn, Bát nhã âm…") và bản dài mở đầu bằng "Bát nhã hội". Bài của tác giả Lê Đàn trên Giác Ngộ, kể chuyện thỉnh trống ở một ngôi chùa tại Quảng Trị, cũng nhắc người đánh nhẩm bài kệ "Bát-nhã hội".
• Miền Bắc: chúng tôi chưa tìm được nguồn chính thống mô tả riêng cách thỉnh của miền Bắc, nên không viết ở đây.

Ngay trong một miền, các nguồn cũng không thống nhất về số hồi khi kết thúc lễ: trang chùa Hội Phước ghi ba hồi, bài trên trang Quảng Đức ghi có thể chỉ một hồi. Còn chuyện trống miền này to hơn, tiếng vang hơn miền kia, chúng tôi chưa thấy nguồn đáng tin nào khẳng định. Cỡ trống thực tế phụ thuộc gian chùa và yêu cầu của từng chùa.

Trống Bát Nhã cỡ bao nhiêu là vừa?

Các nguồn Phật giáo nói trên không quy định số đo cho trống Bát Nhã. Bài của Thích Giác Duyên chỉ ghi trống "có to, nhỏ, treo hoặc để trên giá". Ở xưởng, trống Bát Nhã có ba cỡ (mặt × cao): 60x120cm, 80x160cm và 100x200cm, mặt da trâu, tang gỗ mít. Cỡ khách hay đặt nhất là 80x160cm. Gợi ý chung khi chọn:

• Gian chánh điện nhỏ, ít người dự lễ: 60x120cm.
• Chùa lớn, có sân rộng hoặc gác trống riêng: 80x160cm trở lên.
• Nên khảo sát không gian gác trống, tính cả giá đỡ và chỗ đứng cho người đánh trước khi chốt cỡ.

Về tang, xưởng Trống Đọi Tam Phạm Kiểm làm cả hai kiểu. Tang ghép dăm gồm nhiều thanh gỗ mít ghép lại, làm được cỡ lớn. Tang nguyên khối khoét rỗng từ một khúc mít liền, không có mạch ghép, nhưng cỡ trống phụ thuộc khúc gỗ tìm được. Chi tiết xem bài dăm trống và cách ghép tang gỗ mít.

Trống Bát Nhã giá bao nhiêu?

Xưởng có hai mẫu trống Bát Nhã đăng trên web: mẫu thường D60cm và mẫu D80cm chạm sen nổi. Bảng dưới là khoảng giá theo cỡ. Đây là giá tham khảo, thay đổi theo giá nguyên liệu; liên hệ để báo giá chính xác.

Cỡ (mặt × cao)	Giá tham khảo
60x120cm	13.500.000 – 16.500.000 đ
80x160cm	60.800.000 – 74.300.000 đ
100x200cm	108.000.000 – 132.000.000 đ

Giá còn tùy kiểu tang (ghép dăm hay nguyên khối) và hoa văn chạm. Trống Bát Nhã làm theo đơn, mất 15–25 ngày, cọc 40–50% khi chốt đơn. Xem ảnh và thông số từng mẫu ở mục trống Bát Nhã. Nếu chùa cần trống nhỏ hơn hoặc mẫu đơn giản hơn, có thể so thêm với mục trống chùa.

Vận chuyển: xưởng chở trống bằng xe tải của xưởng, miễn phí toàn miền Bắc và miền Trung, có lắp dựng gác trống. Chùa ở các tỉnh khác, xưởng báo phí vận chuyển trước khi giao.

Đặt trống Bát Nhã cho chùa

Khi liên hệ, nhà chùa nên báo trước: vị trí đặt trống và khoảng trống ở đó, cỡ mặt mong muốn, tang ghép dăm hay nguyên khối, có chạm hoa văn hay không. Gọi hotline 0986 161 521 (Zalo cùng số) hoặc số phụ 0981 153 101 (Dũng, tư vấn viên), hoặc gửi yêu cầu ở trang đặt theo yêu cầu.