Cách đánh trống chùa: chuông trống Bát Nhã mấy hồi, nhịp ra sao

Trống lớn trong chùa thường gọi là trống Bát Nhã. Trống được đánh xen với đại hồng chung thành "hồi chuông trống Bát Nhã" khi mở đầu và kết thúc các lễ lớn. Phổ biến nhất là ba hồi lúc vào lễ: tiếng trống chậm, to, dứt khoát rồi nhanh dần, người đánh vừa đánh vừa nhẩm bài kệ "Bát Nhã hội". Số hồi, số tiếng và thứ tự chuông trống không giống nhau giữa các miền và các chùa. Vì vậy bài này chỉ tóm tắt những gì sách nghi lễ ghi lại, không đưa ra một quy tắc chung cho mọi nơi.

Trống Bát Nhã là trống lớn nhất trong chùa, thường đặt bên phải, đối với đại hồng chung bên trái (Tu viện Quảng Đức, báo Thanh Niên). Tên gọi, ý nghĩa và cỡ trống được giải thích riêng trong bài trống Bát Nhã là gì; bài này đi vào cách đánh.

Tiếng trống chùa vang lên khi nào?

Cần tách hai việc mà nhiều người hay gộp làm một.

• Chuông sớm tối hằng ngày. Bài của Thích Giác Duyên cho biết chùa thỉnh chuông lớn hai buổi sáng và tối; buổi sáng vào khoảng 4 giờ hoặc trước thời công phu, tùy quy định từng chùa. Đây chủ yếu là việc của chuông.
• Chuông trống Bát Nhã. Theo Thượng tọa Thích Trí Chơn, chuông trống Bát Nhã chỉ cử trong các dịp lớn như rằm, mùng một, Phật đản, Vu lan, giỗ tổ, kiết giới an cư. Thường cử để thỉnh Phật trước rồi mới nghinh Tăng. Báo Giác Ngộ cũng ghi trống Bát Nhã dùng trong các lễ lớn và để cung đón chư Tăng.

Thỉnh thoảng có những dịp đặc biệt cả nước cùng cử. Ví dụ, 6 giờ sáng ngày 1/7/2025, theo văn bản của Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, hơn 18.000 ngôi chùa và tự viện cùng cử ba hồi chuông trống Bát Nhã cầu quốc thái dân an (báo Thanh Niên).

Cách đánh trống chùa theo nghi thức Bát Nhã

Phần dưới là trình tự mà một số sách nghi lễ ghi lại. Mỗi bước có nơi làm khác. Nếu bạn là Phật tử muốn học, cách đúng nhất là xin vị thầy ở chùa mình chỉ dạy trực tiếp.

1. Khai chuông trống

Sách Nghi lễ hằng ngày của chùa Hoằng Pháp viết: người thỉnh chuông và người thỉnh trống "thức" 7 tiếng chuông, trống nhỏ, rồi đánh 3 tiếng chuông, trống thật lớn, thật chậm rãi. Sau đó vào hồi, chuông trống đánh luân phiên. Sách nhấn mạnh "chuông trước trống sau", và khi kết thúc thì tiếng cuối là chuông.

2. Đánh theo bài kệ

Người đánh vừa đánh vừa nhẩm bài kệ, mỗi câu ứng với một số tiếng trống. Bài kệ thường gặp mở đầu bằng "Bát Nhã hội (ba lần) / Thỉnh Phật thượng đường / Đại chúng đồng văn Bát Nhã âm…" và kết thúc ở câu "nhập Bát Nhã Ba La Mật môn". Bài của tác giả Lê Đàn trên Giác Ngộ nhận xét thỉnh chuông chỉ từng tiếng một, còn thỉnh trống khó hơn nhiều, "khi thì ba tiếng, khi thì bốn tiếng". Hai dùi cùng chạm mặt trống hơi so le, nghe "tờ-rùm", nhưng vẫn tính là một tiếng.

3. Nhịp của một hồi

Theo Giác Ngộ, tiếng trống mở đầu chậm, to, dứt khoát rồi nhanh dần, sau đó nhỏ dần và lặng hẳn. Ba hồi chuông trống chỉ kéo dài khoảng dăm ba phút. Sách chùa Hoằng Pháp mô tả cuối hồi đánh nhỏ, nhanh dần cho tới khi dứt, kết bằng bốn tiếng chuông và trống.

4. Số hồi

Bài trên trang Quảng Đức ghi chuông trống Bát Nhã thường cử ba hồi khi bắt đầu lễ, còn khi kết thúc có thể chỉ một hồi. Sách chùa Hoằng Pháp thì cho phép 1, 3 hoặc 9 hồi tùy thời gian, địa điểm.

Mỗi miền, mỗi chùa đánh một khác

Sách nghi lễ đăng trên trang chùa Hội Phước ghi nhận sự khác nhau theo miền. Ở miền Nam, mỗi chập đánh tám tiếng theo câu "Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật Đa", mỗi lần phải đủ ba hồi chín chập. Ở miền Trung, người ta đánh theo bài kệ, có bản ngắn và bản dài. Ngay cả hai nguồn ở trên cũng khác nhau về số hồi khi kết thúc lễ. Bài của Thích Giác Duyên còn giải nghĩa từng nhóm tiếng trống (2, 3, 7 rồi 4 tiếng) theo cách khác hẳn với ký hiệu của sách chùa Hoằng Pháp.

Vì vậy, đừng coi bất kỳ "bảng nhịp" nào trên mạng là chuẩn duy nhất. Chùa nào cũng có truyền thống riêng, do vị trụ trì hoặc vị phụ trách nghi lễ quyết định.

Đánh trống đình làng khác gì trống chùa?

Trống đình phục vụ việc làng chứ không phải nghi lễ Phật giáo. Theo Wikipedia, xưa trong đình có trống cái đánh theo nhịp ngũ liên để thúc giục dân làng ra đình bàn việc. Trống đình còn dùng trong tế lễ Thành hoàng và hội làng. Trống đình không đi theo bài kệ Bát Nhã, cũng không có luật "chuông trước trống sau". Cách đánh do từng làng, từng đội tế giữ. Muốn xem các mẫu, bạn vào mục trống đình. Muốn biết các loại trống khác nhau thế nào, đọc thêm bài phân biệt các loại trống Đọi Tam.

Trống chùa nguyên khối hay ghép dăm?

Xưởng Trống Đọi Tam Phạm Kiểm làm cả hai kiểu tang. Tang ghép dăm gồm nhiều thanh gỗ mít ghép lại, làm được cỡ lớn. Tang nguyên khối khoét rỗng từ một khúc mít liền nên không có mạch ghép, nhưng cỡ trống phụ thuộc khúc gỗ tìm được. Bài dăm trống và cách ghép tang gỗ mít nói kỹ hơn về hai kiểu này. Khi đặt trống chùa, nhà chùa nên hỏi rõ mẫu mình chọn làm theo kiểu nào.

Cỡ và giá trống chùa, trống Bát Nhã tham khảo

Các mẫu trống cho chùa nằm ở hai mục trống chùa và trống Bát Nhã. Đây là giá tham khảo, liên hệ để báo giá chính xác:

Mẫu	Cỡ (mặt × cao)	Giá tham khảo
Trống chùa	50x70cm	3.200.000 – 3.900.000 đ
Trống chùa	60x80cm	6.100.000 – 7.500.000 đ
Trống chùa	80x100cm	12.100.000 – 14.700.000 đ
Trống chùa	100x120cm	18.000.000 – 22.000.000 đ
Trống chùa chạm hoa sen	60x80cm	6.100.000 – 7.500.000 đ
Trống Bát Nhã	60x120cm	13.500.000 – 16.500.000 đ
Trống Bát Nhã	80x160cm	60.800.000 – 74.300.000 đ
Trống Bát Nhã	100x200cm	108.000.000 – 132.000.000 đ
Trống Bát Nhã chạm sen nổi	80x160cm	60.800.000 – 74.300.000 đ

Chưa biết nên lấy cỡ nào thì đọc bài cách chọn kích thước trống phù hợp. Muốn so với các loại trống khác thì xem bảng giá trống tham khảo. Về vận chuyển: trống chùa giao bằng xe tải của xưởng hoặc xe khách, miễn phí trong bán kính 50km và hỗ trợ đưa trống tận chùa; trống Bát Nhã giao bằng xe tải của xưởng, miễn phí toàn miền Bắc và miền Trung, có lắp dựng gác trống. Xa hơn thì xưởng báo phí trước (xem chính sách vận chuyển). Đặt cọc khi chốt đơn: trống chùa 20%, trống Bát Nhã 40–50%.

Đặt trống cho chùa

Khi liên hệ, nhà chùa nên báo trước ba điều: trống dùng cho nghi thức nào (trống Bát Nhã đặt cố định hay trống dùng trong khóa lễ), vị trí đặt trống, và muốn tang ghép dăm hay nguyên khối, có chạm hoa văn không. Gọi hotline 0986 161 521 (số phụ 0981 153 101, Dũng, tư vấn viên), nhắn Zalo cùng số, hoặc gửi yêu cầu ở trang đặt theo yêu cầu.