Chiêng đồng là gì? Giá chiêng đồng theo cỡ, mua ở đâu
Chiêng đồng là nhạc khí đúc từ hợp kim đồng, dùng ở đình chùa, lễ hội, múa lân. Phân biệt với cồng chiêng Tây Nguyên, khoảng giá theo cỡ D40–D80cm.
Chiêng đồng là nhạc khí hình tròn đúc bằng hợp kim đồng, treo lên hoặc cầm tay, đánh bằng dùi để phát tiếng vang. Ở miền Bắc, chiêng dùng trong tế lễ ở đình, chùa, nhà thờ họ, trong đám rước và các đội múa lân. Chiêng đồng xưởng bán có ba nhóm cỡ từ D40 đến D80cm, giá tham khảo từ khoảng 250.000 đ đến 3.900.000 đ tùy cỡ.
Chiêng là gì? Đồng chiêng, cồng và chiêng khác nhau ra sao?
Trang của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam định nghĩa cồng chiêng là "loại nhạc khí bằng hợp kim đồng, có khi pha vàng, bạc hoặc đồng đen", có nhiều cỡ, phổ biến từ 20 đến 60cm đường kính, loại cực đại từ 90 đến 120cm. Cùng nguồn này phân biệt: "Cồng là loại có núm, chiêng không núm."
Các nguồn không thống nhất về chuyện núm. Nhạc sĩ Dương Đình Minh Sơn, trong bài "Về thuật ngữ cồng chiêng" trên Ngày Mới Online (2023), viết gần như ngược lại: chiêng bằng đồng "mặt có núm", là "chiêng trống" treo ở đình làng và nhà thờ họ, dùng trong nghi lễ cúng tế. Cũng bài này dẫn cách phân loại của Từ điển Bách khoa: loại có núm gọi là chiêng có núm, loại không núm gọi là chiêng bằng. Nói cách khác, "chiêng đồng", "đồng chiêng" hay "cồng" mà người mua gõ tìm thường chỉ cùng một thứ: nhạc khí đồng đúc hình tròn, đánh bằng dùi; có núm hay không thì phải hỏi rõ khi mua.
Chiêng xưởng bán thuộc loại có núm: theo thông số, núm chiêng được đúc liền khối với mặt chiêng.
Chiêng đồng Tây Nguyên khác chiêng đình chùa miền Bắc thế nào?
Nhiều người tìm "chiêng đồng Tây Nguyên" để mua chiêng cho đình làng. Đây là hai thứ khác nhau về cách dùng và ý nghĩa.
Cồng chiêng Tây Nguyên là một di sản cụ thể. Theo Cục Di sản văn hóa, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên trải trên 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng (theo địa giới khi được công nhận), chủ nhân là 17 dân tộc thiểu số. UNESCO công nhận năm 2005 là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại, đến năm 2008 đưa vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
- Đánh theo dàn: mỗi dàn có khoảng 2 đến 13 chiếc, đường kính từ 25 đến 120cm, mỗi nhạc công đánh một chiếc (Cục Di sản văn hóa). Tùy dân tộc, cồng chiêng đánh bằng dùi hoặc bằng tay.
- Gắn với nghi lễ vòng đời và nông nghiệp: lễ thổi tai cho trẻ sơ sinh, cưới xin, bỏ mả, đâm trâu, mừng lúa mới, mừng nhà rông mới.
- Có người chỉnh chiêng riêng: cũng theo Cục Di sản văn hóa, người Tây Nguyên xưa nay không tự đúc mà mua cồng chiêng của người Kinh rồi về nắn chỉnh lại cho đúng âm mong muốn; mỗi làng có một người chuyên "lên chiêng". UNESCO ghi tương tự: chiêng được mua về rồi chỉnh lại theo âm làng mình cần.
Chiêng ở đình, chùa, lễ hội miền Bắc thường đi cặp với trống. Trong tế lễ ở đình, các ghi chép di sản nhắc "hồi chiêng trống" mở cuộc rước, tiếng chiêng xen tiếng trống trong các tuần tế. Bài đánh trống đình làng đã tổng hợp các ghi chép này. Khi sắm chiêng cho đình, chùa, người mua thường chọn một chiếc theo cỡ, tiếng và không gian đặt, chứ không mua cả dàn như ở Tây Nguyên.
Tóm lại: muốn mua một chiếc chiêng treo đình, chùa, nhà thờ họ thì tìm chiêng đơn theo cỡ. Còn một dàn cồng chiêng Tây Nguyên đúng nghĩa cần chỉnh âm cả bộ theo lệ từng dân tộc, đó là việc khác hẳn.
Chiêng đồng múa lân và chiêng đồng nhỏ
Trong múa lân, chiêng thường đi cùng trống và chũm chọe. VOV4 khi giới thiệu múa kỳ lân của người Nùng ở Cao Bằng viết: "Chiêng (là), chũm chọe (xụp xè, xấp xóa, nghé xả), trống là nhạc cụ không thể thiếu" để tạo nhịp cho điệu múa và giúp các trò diễn thêm sôi động.
Đội lân đi diễn lưu động cần chiêng gọn, dễ mang. Cỡ nhỏ nhất xưởng đang có là D40cm. Thông số ghi chiêng nặng khoảng 3kg, kèm dùi bọc vải và dây treo, kích thước vừa phải nên dễ mang theo khi diễn lưu động. Nếu cần chiêng nhỏ hơn 40cm, hãy hỏi xưởng trước vì trên web chưa có cỡ này. Đi kèm chiêng, đội lân thường cần trống lân; xem mục trống lân sư rồng.
Chiêng đồng cổ
Chiêng cổ được quý vì tuổi đời và nguồn gốc, không phải vì chất liệu. Với người Tây Nguyên, theo UNESCO, mỗi chiếc chiêng được coi là nơi trú ngụ của một vị thần, chiêng càng cũ thì sức mạnh càng lớn; Cục Di sản văn hóa cũng ghi bên trong mỗi chiếc cồng, chiêng "là một vị thần". Giá chiêng cổ vì thế không có mặt bằng chung, phụ thuộc giám định từng chiếc. Xưởng không kinh doanh chiêng cổ; chiêng trong bài là chiêng mới đúc.
Chiêng đồng giá bao nhiêu?
Bảng dưới là khoảng giá đang hiện trên web cho từng cỡ. Đây là giá tham khảo, thay đổi theo giá nguyên liệu; liên hệ để báo giá chính xác.
| Cỡ mặt | Khoảng giá tham khảo | Đi kèm theo thông số |
|---|---|---|
| D40cm | 250.000 – 350.000 đ | Dùi bọc vải, dây treo; khắc chữ theo yêu cầu |
| D50cm | 750.000 – 950.000 đ | Cùng mẫu D40cm, cỡ lớn hơn |
| D60cm | 1.200.000 – 1.500.000 đ | Dùi gỗ nghiến bọc da, giá treo gỗ gụ |
| D70cm | 2.000.000 – 2.400.000 đ | Cùng mẫu D60cm, cỡ lớn hơn |
| D80cm (trơn hoặc chạm rồng phượng) | 3.200.000 – 3.900.000 đ | Giá treo gỗ gụ, dùi gỗ nghiến |
Như vậy, câu hỏi "chiêng bao nhiêu tiền" có câu trả lời ngắn: chiêng cỡ nhỏ D40cm khoảng 250.000 – 350.000 đ, chiêng D60cm hay dùng ở đình chùa khoảng 1.200.000 – 1.500.000 đ, chiêng lớn D80cm khoảng 3.200.000 – 3.900.000 đ. Chất liệu ghi trong thông số cả ba mẫu là đồng thau. Ảnh và thông số từng cỡ xem ở mục chiêng đồng.
Chọn cỡ chiêng theo nơi dùng
- Đội lân, biểu diễn lưu động, nhà thờ họ nhỏ: D40 hoặc D50cm, nhẹ, dễ treo và mang đi.
- Đình, chùa, lễ hội làng: D60 hoặc D70cm. Mô tả sản phẩm gọi D60cm là cỡ tiêu chuẩn cho đình chùa.
- Đình chùa lớn, gian rộng hoặc sân lễ lớn: D80cm, có thêm lựa chọn mặt chạm rồng phượng.
Nếu đặt chiêng cạnh trống, nên tính cả hai cùng lúc để tiếng và cỡ đi với nhau. Bài ý nghĩa trống hội giải thích vai trò của trống trong lễ hội làng; nhà chùa cần thêm trống lớn có thể xem bài trống Bát Nhã là gì. Khi treo, chọn giá chắc chắn; thông số D80cm ghi giá treo cần chịu tải trên 20kg.
Bảo quản theo hướng dẫn của xưởng: lau bằng khăn mềm sau khi dùng, đánh bóng định kỳ bằng dung dịch đánh đồng, để nơi khô ráo, tránh mưa nắng trực tiếp để đồng không bị xỉn.
Mua chiêng đồng ở đâu?
Khi mua chiêng, nên hỏi rõ: đường kính, chất liệu, có núm hay không, có kèm dùi và giá treo không, có khắc chữ được không. Nếu được, nghe thử tiếng trước khi chốt.
Xưởng Trống Đọi Tam Phạm Kiểm ở phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình có bán chiêng đồng cùng trống. Web không bán trực tiếp: gọi hotline 0986 161 521 (số phụ 0981 153 101, Dũng, tư vấn viên), nhắn Zalo cùng số, hoặc gửi yêu cầu ở trang đặt theo yêu cầu. Xưởng giao toàn quốc qua Giao Hàng Nhanh, J&T, Viettel Post hoặc gửi xe khách; phí vận chuyển khách thanh toán, xưởng báo trước khi gửi (xem chính sách vận chuyển). Có thể hẹn trước để đến xưởng nghe thử tiếng chiêng.