Nhất trống ở Văn Miếu 2026 và tiếng trống Đọi Tam

"Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến" là chương trình trưng bày và trình diễn trống truyền thống, diễn ra từ ngày 14 đến hết 20/9/2026 ở khu hậu viên nhà Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội). Làng trống Đọi Tam (Ninh Bình) là một trong các làng nghề được giới thiệu. Theo VOV2, đội trống nữ Đọi Tam đã trình diễn tại sự kiện.

Chương trình Nhất trống là gì

Theo VietnamPlus và báo Công dân & Khuyến học, đơn vị tổ chức là Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Chương trình nằm trong Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026 và hướng tới dịp 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026). Lễ khai mạc diễn ra sáng 14/9.

Các báo mô tả chương trình gồm ba phần:

• Trưng bày chuyên đề: hiện vật, tư liệu, hình ảnh và dụng cụ chế tác trống của nhiều vùng.
• Trải nghiệm nghề: nghệ nhân làm trực tiếp các công đoạn, từ chọn nguyên liệu, tạo tang, xử lý và căng mặt trống đến hoàn thiện.
• Trình diễn: trống lễ hội, trống hội làng, trống trường học, trống nghi lễ, cùng không gian cồng chiêng và trống Tây Nguyên.

Bên cạnh Đọi Tam, các báo nhắc tới làng trống Lâm Yên, làng trống Bình An và không gian văn hóa trống Tây Nguyên do nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm giới thiệu. Báo VietnamPlus và Công dân & Khuyến học ghi Lâm Yên thuộc Quảng Nam, Bình An thuộc Long An, tức tên tỉnh trước đợt sáp nhập năm 2025. Theo địa danh hiện nay, Lâm Yên thuộc xã Vu Gia, TP Đà Nẵng (Dân Việt), còn Bình An thuộc xã Tân Trụ, tỉnh Tây Ninh (Cục Di sản văn hóa).

Theo VietnamPlus, Giám đốc Trung tâm, ông Lê Xuân Kiêu, mong công chúng đến chương trình không chỉ để xem mà còn để hiểu và trải nghiệm. Theo Công dân & Khuyến học, ông cũng nói chương trình giúp người xem thấy rõ hơn vai trò của nghệ nhân và cộng đồng trong việc giữ và trao truyền tri thức nghề.

Làng trống Đọi Tam có gì ở Nhất trống

Gian Đọi Tam do ông Phạm Trí Trong, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất và kinh doanh trống Đọi Tam, giới thiệu với khách. Đây là cách gọi của VOV2; báo Nhà đầu tư gọi là Hiệp hội Làng nghề trống Đọi Tam. VietnamPlus đăng ảnh trống Đọi Tam trong chương trình nhưng không nêu tên nghệ nhân.

Những điều ông Trong chia sẻ, theo hai báo:

• Ba công đoạn chính của nghề là làm da, làm tang và bưng trống (VOV2).
• Nguyên liệu: tang bằng gỗ mít, mặt bằng da trâu, gói trong câu "Da trâu tang mít, đánh ít kêu nhiều" (VOV2, Nhà đầu tư).
• Cách ghép tang: thợ tính số thanh dăm theo cỡ trống, chọn độ cong cho các dăm ghép khít, rồi miết sơn ta vào khe cho thân trống kín và chắc (VOV2).
• Hình dáng và tiếng: trống Đọi Tam có độ bầu riêng và tỉ lệ cân đối giữa mặt và tang. Thợ làng làm được nhiều loại tiếng, từ thanh đến trầm, từ to đến nhỏ, hợp với đình chùa, tế lễ hay trường học (Nhà đầu tư).
• Truyền nghề: nghề học bằng kinh nghiệm, người đi trước dạy người đi sau, phần lớn trong gia đình (VOV2, Nhà đầu tư).

Ghép dăm như VOV2 mô tả là một cách làm tang. Bên cạnh đó còn có tang nguyên khối, khoét rỗng từ một khúc gỗ; xưởng chúng tôi làm cả hai loại.

Báo Nhà đầu tư cũng nhắc lại truyền thuyết của làng: hai anh em Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản làm trống đón vua Lê Đại Hành về cày ruộng tịch điền. Báo ghi năm 986; nhiều nguồn khác ghi năm 987, năm vua về cày. Câu chuyện vì sao hai cụ được gọi là Trạng Sấm có trong bài Vì sao tổ nghề được gọi là Trạng Sấm.

Trống Sấm ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Người tìm "trống sấm Văn Miếu" thường muốn hỏi về chiếc trống lớn đặt cố định ở đây, không phải trống mang đến cho chương trình. Theo trang chính thức của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Nhà Trống được dựng năm 1999, cùng lúc với khu Thái Học. Trống Sấm đặt trong Nhà Trống cao 2,65 m, đường kính mặt 2,01 m, mặt bưng da trâu. Trống do các nghệ nhân làng nghề Đọi Tam (tỉnh Hà Nam cũ) làm nhân dịp kỷ niệm 990 năm Thăng Long – Hà Nội, tức năm 2000. Tên "Trống Sấm" đặt theo tiếng trống vang rền như sấm.

Các bài báo về Nhất trống mà chúng tôi đọc không nhắc tới Trống Sấm, nên chúng tôi không biết chiếc trống này có được dùng trong chương trình hay không. Trống Sấm ở Văn Miếu cũng là một chiếc khác với trống sấm làng rước về Hà Nội dự Đại lễ nghìn năm năm 2010. Chuyện chiếc trống năm 2010 có trong bài Trống sấm Đọi Tam về dự Đại lễ nghìn năm Thăng Long. Bài Đi tìm chiếc trống lớn nhất của làng Đọi Tam đặt các nguồn về những chiếc trống cỡ lớn của làng cạnh nhau.

Sau Nhất trống, muốn xem trống Đọi Tam ở đâu

Chương trình đã kết thúc ngày 20/9. Trống Sấm thì đặt cố định ở Nhà Trống, khu Thái Học, nên khách đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám có thể tìm xem. Còn nếu muốn thấy thợ làm trống tận tay, cách gần nhất là về chính làng Đọi Tam, nay thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Bạn đang tìm trống cho đình, chùa hay lễ hội có thể xem các mẫu trống sấm và trống hội của xưởng. Cần cỡ hoặc kiểu riêng, gửi yêu cầu qua trang đặt theo yêu cầu hoặc nhắn Zalo để được tư vấn.