Trống Đọi Tam: đặc điểm, các loại, giá và nơi mua tại làng

Trống Đọi Tam Phạm Kiểm ở làng Đọi Tam, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Để hỏi và đặt trống, gọi 0986 161 521 — Anh Phạm Kiểm, Chủ cơ sở sản xuất hoặc nhắn Zalo số này; số phụ 0981 153 101 — Dũng, tư vấn viên. Nếu muốn đến xem, vui lòng liên hệ trước để xưởng sắp xếp.

• Xem danh mục trống
• Xem giá trống tham khảo
• Gửi yêu cầu đặt trống theo kích thước, mẫu hoặc chữ khắc

Trống Đọi Tam là trống mặt da trâu, thân (tang) gỗ mít, làm thủ công ở làng Đọi Tam dưới chân núi Đọi, nay thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình (trước là Duy Tiên, Hà Nam cũ). Làng nổi tiếng vì nghề trống được người làng tính tuổi hơn nghìn năm, gắn với truyền thuyết làm trống đón vua Lê Đại Hành về cày ruộng tịch điền, và vì câu nghề "da trâu tang mít, đánh ít kêu nhiều" mà VTV, báo Quân đội nhân dân đều chép lại. Năm 2019, nghề làm trống Đọi Tam được đưa vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Bài này gom những điều cần biết về trống Đọi Tam vào một chỗ: nguồn gốc, đặc điểm, các loại, khoảng giá và cách đặt trống tại làng. Mỗi phần đều có bài chi tiết để đọc tiếp.

Trống Đọi Tam là gì?

Gọi là "trống Đọi Tam" là gọi theo nơi làm ra, giống như gốm Bát Tràng hay lụa Vạn Phúc. Làng Đọi Tam xưa thuộc xã Đọi Sơn. Từ năm 2020 Đọi Sơn nhập vào xã Tiên Sơn; từ ngày 1/7/2025, khi bỏ cấp huyện và hợp nhất tỉnh, xã Tiên Sơn thành phường Tiên Sơn của tỉnh Ninh Bình, Đọi Tam là một tổ dân phố. Vì vậy các bài báo trước năm 2025 ghi làng thuộc Duy Tiên cũ, tỉnh Hà Nam cũ.

Làng làm đủ loại trống, từ trống đình, trống chùa, trống trường đến trống nhỏ cho hát chèo, hát văn và trống trung thu cho trẻ em, theo báo Quân đội nhân dân (2025). Điểm chung của các loại là công thức vật liệu: da trâu và gỗ mít.

Vì sao trống Đọi Tam nổi tiếng?

Truyền thuyết tổ nghề và lễ tịch điền

Làng thờ hai anh em Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản làm tổ nghề. Theo truyền thuyết của làng, khi nghe tin vua Lê Đại Hành về cày ruộng tịch điền dưới chân núi Đọi, hai ông hạ cây mít trong vườn, mổ trâu lấy da làm chiếc trống đón vua; tiếng trống vang như sấm nên hai ông được tôn là Trạng Sấm. VTV và báo Quân đội nhân dân ghi năm 987, còn trang Làng nghề Việt ghi năm 986, nên năm làm chiếc trống đầu tiên chưa thống nhất.

Phần chắc chắn là sử liệu: Đại Việt sử ký toàn thư chép năm 987 vua Lê Đại Hành cày ruộng tịch điền ở núi Đọi, lễ tịch điền đầu tiên được sử ghi lại. Chuyện làm trống là lời kể của làng, không có trong chính sử. Chân dung hai cụ có trong bài Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản; các mốc từ thế kỷ X đến nay xếp ở dòng thời gian làng trống Đọi Tam.

Các mốc được ghi danh

• Tháng 10/2004: làng được tỉnh Hà Nam (cũ) công nhận là làng nghề truyền thống.
• Tháng 11/2007: nhiều bài viết ghi Hiệp hội Làng nghề Việt Nam công nhận "Làng nghề tiêu biểu Việt Nam"; chúng tôi chưa đối chiếu được văn bản gốc.
• Năm 2019: nghề làm trống Đọi Tam vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Nguồn của từng mốc và chỗ còn chờ văn bản được nói rõ trong bài các mốc công nhận làng nghề trống Đọi Tam.

Trống sấm về Thủ đô năm 2010

Theo VOV, ngày 16/9/2010 làng làm lễ rước một chiếc trống sấm về Hà Nội phục vụ Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội; trống do gia đình ông Phạm Chí Khang cùng hơn mười nghệ nhân, thợ giỏi trong làng làm. VTV cũng nhắc làng là nơi làm dàn trống hội cho Đại lễ. Kích thước chiếc trống này mỗi nguồn ghi một khác, nên chúng tôi không nêu số; chi tiết ở bài trống sấm Đọi Tam về dự Đại lễ nghìn năm Thăng Long.

Đặc điểm của trống Đọi Tam

Tang gỗ mít: ghép dăm và nguyên khối

Theo VTV, tang làm bằng gỗ mít già, khô, mua chủ yếu từ Hoà Bình, Thanh Hoá, Nghệ An. Cách làm được báo chí mô tả nhiều nhất là xẻ gỗ thành những thanh mỏng gọi là "dăm trống", uốn cong rồi ghép kín thành vòng tròn. Báo Quân đội nhân dân cho biết số dăm, độ cong và độ dẻo của dăm tuỳ cỡ trống, sao cho ghép vừa khít; khe ghép còn được miết sơn ta cho thật kín. VTV lưu ý dăm không được nối, vì nối sẽ ảnh hưởng tiếng trống.

Xưởng Phạm Kiểm làm cả hai kiểu tang: ghép dăm từ nhiều thanh gỗ mít, và nguyên khối khoét rỗng từ một khúc gỗ mít liền. Tang nguyên khối không có mạch ghép nhưng cỡ trống bị giới hạn bởi đường kính khúc gỗ; tang ghép dăm làm được cỡ lớn. Hai kiểu được so sánh trong bài dăm trống và cách ghép tang gỗ mít.

Mặt da trâu

Báo Quân đội nhân dân và các bài viết về làng ghi nhận thợ Đọi Tam chọn da trâu cái già, vì da bền, dẻo, dai và đàn hồi tốt. Da được bào màng, ngâm nước khử mùi, phơi khô rồi nạo; nạo là bước khó vì tấm da dày mỏng không đều. Theo báo Quân đội nhân dân, lớp da ngoài dùng làm trống to, lớp da dưới làm trống cho trẻ em. Đọc thêm: vì sao trống Đọi Tam làm bằng da trâu cái.

Bưng trống: khâu quyết định tiếng

Làm da, làm tang và bưng trống là ba công đoạn chính mà VTV và báo Quân đội nhân dân cùng mô tả (xem ba công đoạn làm nên một chiếc trống Đọi Tam). "Bưng" là căng da lên tang: mép da buộc thanh tre, dùng dây néo cho căng, vừa siết vừa gõ thử đến khi tiếng "thoát" thì đóng đinh tre giữ da. Cả hai báo đều gọi đây là khâu khó nhất, vì người thợ phải có tai thính để biết tiếng trống ứng với nốt nào trong dàn trống. Theo VTV, mỗi loại trống cần âm sắc riêng: trống trường phải vang, rền, trống chèo cần tiếng trầm hơn. Khâu này có bài riêng: bưng trống, khâu quyết định tiếng trống.

Các loại trống Đọi Tam và khoảng giá

Bảng dưới lấy từ dữ liệu sản phẩm trên web của xưởng, mỗi loại ghi một cỡ hay gặp. Đây là giá tham khảo, liên hệ để báo giá chính xác, vì giá còn tuỳ mẫu, kiểu hoàn thiện, phụ kiện và thời điểm đặt.

Loại	Dùng cho	Cỡ (mặt × cao)	Giá tham khảo	Danh mục
Trống trường học	Đánh giờ, chào cờ ở trường	44x55 – 80x100cm	2.300.000 – 2.800.000 đ (48x60cm)	Xem mẫu
Trống đội	Đội nghi thức, diễu hành	D30 – D50cm	2.000.000 – 2.400.000 đ (D40cm)	Trong danh mục trống
Trống hội	Lễ hội, khai trương, đoàn rước	40x50 – 80x100cm	4.000.000 – 4.800.000 đ (48x60cm)	Xem mẫu
Trống đình	Đình làng, đền, tế lễ	60x80 – 120x150cm	10.200.000 – 12.400.000 đ (80x100cm)	Xem mẫu
Trống chùa	Chùa, cơ sở Phật giáo	50x70 – 100x120cm	6.100.000 – 7.500.000 đ (60x80cm)	Xem mẫu
Trống nhà thờ	Giáo xứ, nhà thờ	50x70 – 80x100cm	7.200.000 – 8.800.000 đ (60x80cm)	Trong danh mục trống
Trống sấm	Đại lễ, đền đài, sự kiện lớn	150x180 – 220x300cm	70.700.000 – 86.500.000 đ (180x220cm)	Xem mẫu
Trống lân sư rồng	Đoàn múa lân	45x50 – 60x65cm	3.800.000 – 4.600.000 đ (50x60cm)	Trong danh mục trống
Trống cơm	Hát chèo, quan họ	15x55 – 20x65cm (mặt × dài)	1.700.000 – 2.100.000 đ (17x60cm)	Trong danh mục trống

Ngoài các loại trên, xưởng còn làm trống bát nhã, trống lệnh, trống cúng, trống khẩu, trống đế, trống Nhật và trống mica. Bảng giá đủ cỡ cho từng loại có ở bài giá trống đình, trống hội, trống sấm, trống trường học; nếu chưa rõ loại nào hợp nhu cầu, xem phân biệt các loại trống Đọi Tam, còn chọn cỡ mặt thì xem cách chọn kích thước trống phù hợp.

Nhận biết trống làm theo cách của làng

Không có con dấu hay tem chung nào cho "trống Đọi Tam", và chỉ nhìn bề ngoài thì khó khẳng định một chiếc trống làm ở đâu. Những điều dưới đây là đặc điểm của cách làm truyền thống mà báo chí ghi lại, giúp bạn biết nên hỏi gì khi mua:

• Vật liệu: mặt da trâu, tang gỗ mít. Hỏi rõ người bán dùng da gì, gỗ gì.
• Kiểu tang: ghép dăm hay nguyên khối. Với tang ghép dăm, các mạch ghép phải khít, không hở.
• Cách giữ da: trống truyền thống giữ da bằng một vòng đinh tre hoặc đinh gỗ quanh mép. Riêng trống Nhật kiểu Taiko thì ghim da bằng đinh tán đồng, đó là kiểu dáng khác chứ không phải lỗi.
• Tiếng: câu nghề "đánh ít kêu nhiều" nghĩa là gõ nhẹ đã vang. Nếu có dịp xem trống tận nơi, cách tốt nhất là gõ thử và nghe.

Cách chắc chắn nhất vẫn là mua tận xưởng trong làng, hoặc đến xem trống đang làm. Trên đỉnh núi Đọi ngay cạnh làng còn có chùa Long Đọi Sơn, di tích quốc gia.

Mua trống Đọi Tam ở đâu, đặt làm thế nào?

Trống Đọi Tam Phạm Kiểm là xưởng trong làng Đọi Tam, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, do Anh Phạm Kiểm, Chủ cơ sở sản xuất, phụ trách. Web chỉ để trưng bày; muốn mua hay hỏi giá, bạn liên hệ trực tiếp:

• Hotline / Zalo chính: 0986 161 521 (Anh Phạm Kiểm, Chủ cơ sở sản xuất), nhắn Zalo.
• Số phụ: 0981 153 101 (Dũng, tư vấn viên).
• Đặt theo yêu cầu (cỡ, hoa văn, chữ khắc, logo riêng): gửi thông tin qua trang đặt làm theo yêu cầu.
• Xem mẫu sẵn có: toàn bộ danh mục trống.

Khi hỏi giá, hãy gửi kèm loại trống, nơi dùng, cỡ mặt (hoặc kích thước chỗ đặt), số lượng, yêu cầu hoàn thiện và địa chỉ nhận hàng để xưởng báo giá sát.

Vận chuyển, đặt cọc, bảo hành

• Vận chuyển: xưởng giao toàn quốc qua Giao Hàng Nhanh, J&T, Viettel Post hoặc gửi xe khách; trống lớn giao bằng xe tải của xưởng. Phí giao tuỳ loại trống, ví dụ trống trường miễn phí giao tận trường, trống chùa và trống nhà thờ miễn phí trong bán kính 50km, trống sấm miễn phí trong 100km; các trường hợp khác xưởng báo phí trước khi gửi. Chi tiết ở chính sách vận chuyển. Bạn cũng có thể hẹn trước để đến xưởng xem trống.
• Đặt cọc: tuỳ loại trống. Trống trường học, trống đội, trống cơm, trống đế không cần cọc; trống chùa, trống hội, trống lân, trống nhà thờ cọc 20%; trống đình cọc 20–30%; trống sấm cọc 30–50% khi chốt đơn.
• Bảo hành: trống được bảo hành 18 tháng theo chính sách của xưởng.

Câu hỏi thường gặp

Làng trống Đọi Tam ở đâu?

Dưới chân núi Đọi, nay là tổ dân phố Đọi Tam, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình; trước năm 2025 thuộc xã Tiên Sơn, Duy Tiên, Hà Nam cũ.

Trống Đọi Tam có từ bao giờ?

Theo truyền thuyết của làng, từ năm 987 (có nguồn ghi 986), khi hai cụ tổ làm trống đón vua Lê Đại Hành về cày tịch điền. Sử chỉ chép việc vua cày ruộng ở núi Đọi năm 987.

"Da trâu tang mít" nghĩa là gì?

Là công thức vật liệu của trống Đọi Tam: mặt bọc da trâu, thân làm từ gỗ mít. Vế sau "đánh ít kêu nhiều" là tiếng trống vang dù gõ nhẹ.

Trống Đọi Tam giá bao nhiêu?

Theo bảng giá tham khảo của xưởng, từ khoảng 150.000 đ cho trống khẩu cỡ 15x8cm đến 135.000.000 – 165.000.000 đ cho trống sấm cỡ 220x300cm. Liên hệ để báo giá chính xác.

Ở xa có đặt được không?

Được. Trao đổi qua Zalo hoặc hotline, trống được gửi qua đơn vị vận chuyển và xưởng báo phí trước khi gửi.