Thay mặt trống: dấu hiệu, căng lại hay thay mới, giá bao nhiêu

Cần thay mặt trống khi mặt da đã rách, nứt, bong khỏi mép tang, hoặc chùng hẳn mà trời khô ráo vẫn không hồi lại. Nếu tiếng trống chỉ đục đi trong mấy ngày nồm ẩm, thường chưa phải hỏng. Tại xưởng Phạm Kiểm, thay mặt trống da trâu có giá tham khảo từ 500.000 đ đến 3.000.000 đ, mất khoảng 3–7 ngày, tùy tình trạng thực tế của trống.

Bài này giúp bạn tự nhìn trống trước khi gọi thợ: dấu hiệu nào là hỏng thật, khi nào còn chờ được, gửi sửa ra sao và tốn bao nhiêu.

5 dấu hiệu mặt trống cần sửa hoặc thay

1. Mặt trống bị rách, thủng hoặc nứt

Đây là dấu hiệu rõ nhất. Một hãng làm trống taiko (JINLEI) khuyên coi vết rách, vết thủng hay vết nứt "tiếp tục lan rộng" là lý do để thay mặt. Với mặt da đã căng, vết rách nhỏ thường to dần sau mỗi lần đánh, vì cả tấm da đang chịu lực kéo. Vá tạm hay dán băng keo không giữ được tiếng, nên gần như luôn phải thay mặt mới.

2. Mặt da chùng mãi không hồi

Da trâu co giãn theo độ ẩm. Gaia's Workshop, một xưởng làm trống da thủ công, giải thích da sống giãn ra khi ẩm và co lại khi khô: mặt trống mềm, tiếng bịch bịch trong ngày ẩm là chuyện bình thường, trời khô sẽ hồi. Chỉ khi mặt da chùng hẳn và kéo dài, kể cả lúc thời tiết khô ráo, mới là dấu hiệu da đã giãn quá mức hoặc chỗ giữ da ở mép có vấn đề.

3. Mặt da bong khỏi mép tang

Quan sát vòng đinh quanh mép: nếu da tách khỏi tang, có khe hở, đinh lỏng hoặc bật ra, lực căng của cả mặt trống sẽ lệch. JINLEI cũng liệt kê hiện tượng da xê dịch hoặc tách ra ở gần mép, chỗ đinh, là dấu hiệu cần kiểm tra.

4. Mặt da mốc, lấm tấm đốm

Mốc là dấu hiệu trống đã bị ẩm lâu ngày. Năm 2010, VnExpress ghi nhận chiếc trống Sấm đặt ngoài trời ở sân điện Kính Thiên (Hà Nội) chỉ khoảng hai tháng sau đại lễ đã hỏng phần da bịt mặt "do xâm thực của nước mưa, nắng gió và ẩm mốc", mặt trống "lấm tấm mốc". Mốc nhẹ trên bề mặt có thể chỉ cần làm sạch và đổi chỗ đặt trống; mốc ăn sâu khiến da mủn, giòn thì nên thay.

5. Tiếng trống rè, bể, không còn vang

Tiếng rè hay lạch xạch có thể đến từ mặt da, đinh, dây hoặc mép trống, theo JINLEI. Nguyên nhân có thể là vết nứt nhỏ khó thấy, chỗ da bong ở mép, hoặc thân tang bị hở. Nhìn bằng mắt khó biết chính xác, nên quay một đoạn video có tiếng trống gửi thợ nghe là cách nhanh nhất.

Vì sao mặt trống hỏng

Phần lớn hư hỏng đến từ ba nhóm nguyên nhân:

• Ẩm kéo dài: da chùng, dễ mốc. Trùm kín trống bằng nilon cũng giữ hơi ẩm bên trong.
• Nắng và khô nóng: Gaia's Workshop cho rằng khô quá mới là điều nguy hiểm hơn, vì da co lại, căng mãi cho đến khi rách. Nguồn này nói tiếng trống nghe cao, chói bất thường là dấu hiệu cảnh báo. Đặt trống dưới nắng, cạnh bếp, gần cửa sổ hứng nắng đều có rủi ro này.
• Đánh sai cách: JINLEI dẫn lời một nhà làm trống: đánh liên tục vào một điểm và đánh miết làm mặt da mòn, rách nhanh hơn. Dùng vật cứng, sắc thay dùi, đặt đồ nặng lên mặt trống hay để trẻ ngồi lên cũng hay gây rách.

Cách đặt trống và chăm mặt da hằng ngày được nói kỹ trong bài hướng dẫn bảo quản trống đúng cách.

Căng lại hay phải thay mặt mới?

Nhiều người hỏi có thể "căng lại" mặt trống cho đỡ tốn không. Câu trả lời phụ thuộc vào cấu tạo trống và tình trạng da:

Tình trạng	Hướng xử lý thường gặp
Tiếng đục, da mềm trong ngày ẩm	Chưa cần sửa. Đưa trống về chỗ khô thoáng, chờ trời khô
Chùng hẳn, khô ráo vẫn không hồi	Gửi thợ đánh giá: có thể xử lý lại hoặc phải thay mặt
Rách, thủng, nứt	Thay mặt mới
Bong ở mép, đinh lỏng	Gửi thợ đánh giá phần mép và thân tang
Mốc sâu, da mủn, giòn	Thay mặt mới

Lý do khó "căng lại": trống truyền thống không có ốc chỉnh như trống jazz. Theo báo Giáo dục Thời đại, khi bưng trống, thợ néo da bằng dây, vừa siết vừa gõ thử đến khi đạt tiếng rồi mới đóng đinh giữ lại. Đinh đã vào gỗ thì độ căng gần như cố định, như đã kể trong bài bưng trống, khâu quyết định tiếng trống. Vì vậy chùng do da đã giãn thì không thể tự vặn cho căng. Có xử lý được mà không thay da hay không, thợ phải xem tận mắt mới nói được.

Không nên tự căng hay tự vá. Hơ lửa, phơi nắng gắt cho da co lại có thể làm da cháy, rách hoặc nứt thân tang; Gaia's Workshop cũng cảnh báo nhiệt quá mức có thể làm da co rút, rách và nứt khung. Ngoài ra, trống đã tự ý sửa chữa, thay đổi cấu trúc sẽ không còn được bảo hành.

Bọc lại mặt trống có phải sửa cả tang không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Khi tháo mặt da cũ, thợ sẽ kiểm tra luôn thân trống. Xưởng làm cả hai loại tang gỗ mít: tang ghép dăm từ nhiều thanh gỗ và tang nguyên khối khoét từ một khúc gỗ liền. Tang ghép có thể hở mạch ghép, tang nguyên khối có thể nứt dọc thớ khi gỗ co giãn đột ngột. Nếu tang có vấn đề, nên sửa cùng lúc với thay mặt, vì mặt da mới căng trên một thân trống hở thì tiếng vẫn không sạch. Cấu tạo tang ghép xem thêm ở bài dăm trống và cách ghép tang gỗ mít.

Thay mặt trống giá bao nhiêu?

Bảng giá tham khảo trong chính sách sửa chữa và bảo dưỡng của xưởng:

Dịch vụ	Giá tham khảo	Thời gian
Thay mặt trống (da trâu)	500.000 đ – 3.000.000 đ	3–7 ngày
Sửa thân trống nứt, hở	300.000 đ – 1.500.000 đ	3–5 ngày
Sơn lại trống	200.000 đ – 1.000.000 đ	5–7 ngày
Phục hồi toàn bộ	Liên hệ báo giá	7–15 ngày

Đây là giá tham khảo, tùy tình trạng thực tế của trống; liên hệ để được báo giá chính xác. Tư vấn và đánh giá tình trạng trống là miễn phí.

Trống còn bảo hành thì sao?

Trống mua tại xưởng được bảo hành 18 tháng kể từ ngày giao hàng thành công. Mặt trống bị rách hay thùng trống bị hở trong điều kiện sử dụng bình thường nằm trong phạm vi bảo hành. Hết thời hạn bảo hành, thay mặt hay căng lại da có tính phí theo tình trạng trống; xưởng không có chế độ thay mặt miễn phí trọn đời. Không được bảo hành khi trống hỏng do dùng sai cách, va đập, rơi, cháy, để ngoài trời không mái che chịu nắng mưa kéo dài, hoặc đã tự ý sửa. Khi báo bảo hành, bạn cung cấp mã đơn hàng và ảnh lỗi; trống đủ điều kiện được giao lại trong 5–10 ngày làm việc. Chi tiết ở trang chính sách bảo hành.

Quy trình gửi trống sửa tại xưởng

1. Liên hệ: gọi hoặc nhắn Zalo 0986 161 521, gửi ảnh và video trống cần sửa. Nên chụp toàn bộ mặt trống, cận chỗ hỏng, thân tang, và quay một đoạn có tiếng trống.
2. Đánh giá: kỹ thuật viên xem tình trạng và báo giá trong vòng 24 giờ.
3. Xác nhận: đồng ý báo giá thì gửi trống về xưởng, hoặc hẹn lịch kỹ thuật viên đến tận nơi. Xưởng có hỗ trợ sửa tại nhà trong khu vực Hà Nội.
4. Sửa chữa: làm tại xưởng hoặc tại nhà khách.
5. Nghiệm thu: bạn kiểm tra, nghe thử tiếng trống sau khi sửa.

Về phí vận chuyển: xưởng giao toàn quốc qua Giao Hàng Nhanh, J&T, Viettel Post hoặc xe khách, trống lớn có thể chở bằng xe tải của xưởng; phí tuỳ loại trống, xem chính sách vận chuyển. Với trống gửi sửa, nên hỏi luôn phí vận chuyển khi nhận báo giá. Khi gửi trống đi xa, bọc kỹ mặt da, không để vật nặng đè lên.

Thay mặt trống đội, trống lân, trống mica

Trống nhỏ hỏng mặt cũng gửi sửa theo đúng quy trình trên. Khác nhau chủ yếu ở chất liệu mặt trống:

• Trống đội, trống trường: trống đội và trống trường học của xưởng dùng mặt da trâu trên tang gỗ mít, nên thay mặt giống như trống lớn, giá nằm trong bảng tham khảo ở trên. Trống đội đeo vai hay bị va quệt khi diễu hành, nên xem kỹ cả dây đeo và mép tang khi gửi sửa. Các cỡ hiện có xem ở danh mục trống đội.
• Trống lân sư rồng: mặt da trâu dày vì phải chịu đánh mạnh và liên tục. Đánh nhiều thì mặt mòn nhanh hơn, dấu hiệu cần thay vẫn là năm dấu hiệu ở đầu bài. Xem thêm trống lân sư rồng của xưởng.
• Trống mica: mặt bằng mica, không phải da, nên không bị chùng hay mốc như da trâu; hỏng thường là nứt, vỡ mặt. Xưởng nhận thay mặt mica. Giá tùy thời giá vật liệu và mức độ bảo trì, bảo dưỡng chiếc trống cần, nên gửi ảnh để được báo giá. Xưởng cũng bán trống đội mặt mica, xem danh mục trống mica.

Trường học có nhiều trống cần sửa cùng lúc thì chụp ảnh từng chiếc, ghi rõ cỡ mặt và chỗ hỏng khi gửi, để thợ báo giá cho từng trống.

Cần thay mặt trống hay mua trống mới?

Thân trống gỗ mít còn tốt thì thay mặt thường là lựa chọn hợp lý: giữ được chiếc trống quen thuộc, nhất là trống đình, trống chùa đã sơn son thếp vàng. Nếu cả thân và mặt đều hỏng nặng, bạn có thể so báo giá phục hồi toàn bộ với giá một chiếc mới trong danh mục trống của xưởng, ví dụ trống hội hay trống trường học. Muốn biết thêm về chất liệu da, đọc bài mặt trống làm từ gì.

Trống đang có dấu hiệu lạ? Chụp vài tấm ảnh, quay một đoạn tiếng trống rồi gửi qua Zalo hoặc trang liên hệ để thợ xem trước, miễn phí.