Làng nghề truyền thống Ninh Bình sau sáp nhập: 8 làng, ba vùng

Tỉnh Ninh Bình hiện nay gồm toàn bộ Ninh Bình, Hà Nam cũ và Nam Định cũ, nên số làng nghề của tỉnh tăng lên rất nhiều. Theo VTV (9/2026), tỉnh có 171 làng nghề và làng nghề truyền thống. Bài này giới thiệu tám làng có nguồn báo chí xác nhận, chia theo ba vùng, kèm tên xã, phường hiện nay để bạn dễ tìm đường. Thứ tự trong bài chỉ theo vùng, không phải xếp hạng.

Ninh Bình mới gồm những vùng nào

Ngày 12/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 202/2025/QH15, nhập toàn bộ diện tích và dân số của Hà Nam cũ, Nam Định cũ và Ninh Bình thành tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Ninh Bình. Chính quyền tỉnh mới hoạt động từ ngày 1/7/2025, cũng là lúc cấp huyện chấm dứt. Theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15, tỉnh có 129 đơn vị hành chính cấp xã. Vì thế nhiều làng nghề nay mang địa chỉ mới, trong khi biển hiệu, bản đồ và bài báo cũ vẫn ghi tên xã, huyện trước kia.

Về số lượng, VTV cho biết toàn tỉnh có 171 làng nghề và làng nghề truyền thống, gồm 117 làng nghề và 54 làng nghề truyền thống, cùng 9 nghề truyền thống. Trước khi hợp nhất, Tạp chí Quản lý nhà nước ghi Hà Nam cũ có 58 làng nghề được công nhận đang hoạt động, Ninh Bình cũ có 77 làng nghề.

Vùng Ninh Bình cũ

Thêu ren Văn Lâm

Làng Văn Lâm thuộc xã Ninh Hải cũ, nay là phường Nam Hoa Lư, nằm trong khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. Theo Báo Văn hoá, làng được công nhận là một trong 12 làng nghề tiêu biểu cấp quốc gia năm 2007, và năm 2024 nghề thêu ren Văn Lâm được ghi danh Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Đá mỹ nghệ Ninh Vân

Ninh Vân là xã cũ của huyện Hoa Lư, nay cũng thuộc phường Nam Hoa Lư theo Nghị quyết 1674. Theo VietnamPlus, 10 trong 12 thôn của xã làm nghề chạm khắc đá; ba làng Xuân Vũ, Dưỡng Thượng, Dưỡng Hạ được công nhận làng nghề truyền thống. Ngày 20/12/2019, nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân được đưa vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia (Quyết định 4607/QĐ-BVHTTDL). Chuyện làng làm tượng đá cho kinh đô Hoa Lư thời Đinh – Tiền Lê là lời truyền của các cụ, bài báo ghi rõ không ai biết nghề có từ khi nào.

Gốm Bồ Bát

Làng gốm Bồ Bát nay là làng Bạch Liên, thuộc xã Yên Thành cũ (huyện Yên Mô), nay là xã Đồng Thái. Theo Dân Việt, nghề gần như thất truyền từ thế kỷ XVII và được nghệ nhân Phạm Văn Vang khôi phục từ năm 2005; sản phẩm đạt OCOP 4 sao năm 2020. Con số "khoảng 3.500 năm tuổi" mà bài báo nhắc là lời tương truyền, chưa có nguồn khảo cổ độc lập nào được dẫn.

Vùng Hà Nam cũ

Trống Đọi Tam

Đọi Tam là tổ dân phố của phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, trước thuộc thị xã Duy Tiên cũ, tỉnh Hà Nam cũ. Theo báo Giáo dục Thời đại, làng nằm ở chân núi Đọi phía tây bắc; trong các làng mang tên Đọi quanh núi, chỉ Đọi Tam làm trống. Người làng gắn sự ra đời của nghề với năm 987, khi sử chép vua Lê Đại Hành về cày ruộng tịch điền ở núi Đọi; còn chuyện hai anh em họ Nguyễn làm trống đón vua là truyền thuyết của làng. Hai cụ tổ nghề Nguyễn Đức Năng và Nguyễn Đức Bản được thờ ở đình Đọi Tam.

Về ghi nhận chính thức, tháng 10/2004 tỉnh Hà Nam cũ công nhận Đọi Tam là làng nghề truyền thống; năm 2019 nghề làm trống Đọi Tam được đưa vào Danh mục Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Theo VTV (2024), làng làm trống đại, trống đội, trống đình chùa, trống chèo, trống trường học, trống trung thu, trống hội và trống lân sư rồng, với nguyên tắc quen thuộc "da trâu tang mít". Các mốc chi tiết có trong bài các mốc công nhận làng nghề trống Đọi Tam và dòng thời gian làng trống Đọi Tam; bức tranh làng hiện nay ở bài làng trống dưới chân núi Đọi hôm nay.

Lụa Nha Xá

Làng Nha Xá nằm bên sông Hồng, nay thuộc phường Duy Tân (vùng thị xã Duy Tiên cũ). Theo Nhân Dân, nghề dệt lụa ở đây hình thành từ cuối thế kỷ XIII, đầu thế kỷ XIV; làng có khoảng 400–500 khung dệt, mỗi tháng cung cấp hơn 100.000 mét lụa tơ tằm.

Sừng mỹ nghệ Đô Hai

Làng Đô Hai thuộc xã An Lão cũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam cũ; theo Nghị quyết 1674, xã An Lão nay nhập vào xã Bình Sơn. Theo Làng nghề Việt (2022), cụ Nguyễn Văn Tấn đưa nghề về dạy dân làng từ hơn một thế kỷ trước, và năm 2004 UBND tỉnh Hà Nam cũ công nhận làng nghề. Sản phẩm gồm lược, cặp tóc, tượng con giáp, đôi rồng phượng và nhiều đồ mỹ nghệ khác làm từ sừng.

Vùng Nam Định cũ

Đúc đồng Tống Xá

Tống Xá trước thuộc huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũ; nay là một thôn của xã Ý Yên, tỉnh Ninh Bình. Làng có đền Tống Xá thờ Nguyễn Minh Không, người được tôn là thánh tổ nghề đúc đồng. Đúc đồng Tống Xá được cả VTV và Tạp chí Quản lý nhà nước nhắc tên khi viết về làng nghề của tỉnh.

Sơn mài Cát Đằng

Làng Cát Đằng thuộc xã Yên Tiến cũ, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũ; theo Nghị quyết 1674, xã Yên Tiến nay thuộc xã Vạn Thắng. Báo Nam Định (2018) viết làng có tuổi nghề hơn 600 năm, thợ làm ngai, ghế, kiệu, tượng và tranh sơn mài trên gỗ.

Những làng nghề khác được nhắc tên

Tạp chí Quản lý nhà nước còn kể tên nhiều làng khác trên địa bàn tỉnh mới, trong đó có cói Kim Sơn, gốm Gia Thuỷ, mây tre đan Ngọc Động, cây cảnh Vị Khê, chạm khắc gỗ La Xuyên, dệt tơ lụa Cổ Chất, kèn đồng Phạm Pháo, đèn ông sao Báo Đáp và nón Ân Khoái – Văn Quán. Chúng tôi chưa đối chiếu đủ nguồn về địa chỉ mới của từng làng nên chỉ liệt kê tên.

Bảng tra nhanh: tên cũ, tên mới

Làng nghề	Nghề	Địa danh hiện nay	Địa danh trước 7/2025
Văn Lâm	Thêu ren	phường Nam Hoa Lư	xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư (cũ)
Ninh Vân	Đá mỹ nghệ	phường Nam Hoa Lư	xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư (cũ)
Bồ Bát (Bạch Liên)	Gốm	xã Đồng Thái	xã Yên Thành, huyện Yên Mô (cũ)
Đọi Tam	Trống	phường Tiên Sơn	thị xã Duy Tiên cũ, tỉnh Hà Nam cũ
Nha Xá	Dệt lụa	phường Duy Tân	thị xã Duy Tiên cũ, tỉnh Hà Nam cũ
Đô Hai	Sừng mỹ nghệ	xã Bình Sơn	xã An Lão, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam cũ
Tống Xá	Đúc đồng	xã Ý Yên	huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũ
Cát Đằng	Sơn mài	xã Vạn Thắng	xã Yên Tiến, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định cũ

Đi tìm làng nghề: nên gọi trước

Khi tra bản đồ, hãy thử cả tên mới lẫn tên cũ: nhiều biển chỉ đường và trang du lịch chưa cập nhật. Phần lớn làng nghề là nơi người dân sản xuất tại nhà, nên trước khi đến bạn nên liên hệ cơ sở cụ thể để hỏi họ có tiếp khách hay không.

Nếu bạn quan tâm đến trống, có thể xem các loại trống Đọi Tam, trong đó có trống hội, hoặc gửi yêu cầu riêng qua trang đặt theo yêu cầu. Xưởng trao đổi qua Zalo và hotline.