Lễ Tịch Điền diễn ra khi nào, vua nào khởi đầu? Hỏi đáp nhanh

Lễ Tịch Điền là nghi lễ nhà vua tự tay cày ruộng đầu năm để khuyến khích nghề nông. Sử chép lần đầu tiên do vua Lê Đại Hành làm ở núi Đọi vào mùa xuân năm Đinh Hợi 987. Ngày nay, lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn diễn ra từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng âm lịch ở chân núi Đọi, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Nghi lễ tịch điền là gì?

"Tịch điền" là khoảnh ruộng nhà vua cày làm lễ. Nghi lễ tịch điền là việc người đứng đầu đất nước xuống đồng cày những đường đầu tiên của năm, cho cả nước thấy nghề nông là việc hệ trọng. Đọc thêm: Ý nghĩa trọng nông của lễ Tịch Điền.

Lễ tịch điền vào ngày nào, diễn ra khi nào?

Tuỳ giai đoạn:

• Lần đầu năm 987: sử chỉ ghi "mùa xuân", không ghi ngày cụ thể.
• Thời Nguyễn: theo Wikipedia, lễ làm hằng năm vào tháng trọng hạ (tháng 5 âm lịch), chọn ngày tốt.
• Lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn hôm nay: từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng âm lịch. Năm 2026 (Bính Ngọ) rơi vào 21–23/2 dương lịch; khai hội và lễ cày vào sáng mùng 7 tháng Giêng (23/2/2026).

Lễ hội có từ khi khôi phục năm 2009, xem Khôi phục lễ hội Tịch Điền năm 2009.

Lễ tịch điền do vua nào sáng lập?

Vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn), triều Tiền Lê. Đại Việt sử ký toàn thư chép: mùa xuân năm Đinh Hợi, "vua lần đầu cày ruộng tịch điền ở núi Đọi", được một hũ nhỏ vàng. Đây là lần cày tịch điền sớm nhất mà sử sách Việt Nam ghi nhận.

Về năm: các nguồn chúng tôi đối chiếu đều ghi năm dương lịch là 987. Các sách chỉ lệch nhau ở số năm niên hiệu Thiên Phúc (thứ 7 hay thứ 8); nếu gặp con số 986, nhiều khả năng do quy đổi niên hiệu sai. Riêng lần cày ở núi Bàn Hải được hũ bạc, Dân Việt ghi năm 988. Chi tiết ở bài Năm 987 — lễ Tịch Điền đầu tiên ở núi Đọi.

Lễ hội tịch điền có từ thời kỳ nào?

Lễ bắt đầu từ thời Tiền Lê (năm 987) và kéo dài qua nhiều triều đại phong kiến, với mức độ khác nhau. Theo Wikipedia:

• Nhà Lý: lễ được tổ chức long trọng hơn; sử chép vua Lý Thái Tông cày tịch điền các năm 1032, 1038, 1042.
• Nhà Trần, nhà Lê: lời dụ của vua Minh Mạng nhận xét hai đời này "gián hoặc có làm nghi điển ấy, nhưng phần nhiều giản lược".
• Nhà Nguyễn: Gia Long lập ruộng tịch điền; năm 1828 Minh Mạng khôi phục thành đại lễ, do Bộ Lễ chủ trì.
• Chấm dứt dưới thời Khải Định; gần một trăm năm sau, năm 2009, lễ hội được khôi phục ở Đọi Sơn.

Những chỗ tư liệu còn thưa được bàn trong bài Lễ Tịch Điền qua các triều đại.

Lễ tịch điền nhằm khuyến khích gì?

Khuyến khích sản xuất nông nghiệp. Báo Nhân Dân viết lễ Tịch Điền "nhằm khuyến khích, nhắc nhở thần dân coi trọng, chăm lo sản xuất nông nghiệp - cái gốc của sự ấm no, hạnh phúc". Trang phường Tiên Sơn gọi đó là tư tưởng "dĩ nông vi bản" — lấy nghề nông làm gốc.

Lễ tịch điền diễn ra ở đâu?

Lần đầu năm 987 là ở núi Đọi. Lễ hội ngày nay diễn ra ở khu vực Tịch Điền dưới chân núi, thuộc Di tích quốc gia đặc biệt chùa Long Đọi Sơn, nay là phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình (trước là xã Đọi Sơn, Duy Tiên, Hà Nam cũ). Về các lần đổi tên địa danh, xem Lễ hội Tịch Điền dưới tỉnh Ninh Bình mới.

Chương trình lễ hội Tịch Điền 2026 gồm những gì?

Năm 2026 là lần đầu lễ hội được tổ chức ở quy mô cấp tỉnh của Ninh Bình mới. Theo Dân Việt và trang phường Tiên Sơn, chương trình gồm:

Phần lễ

• Cáo yết, rước nước, cầu an.
• Rước linh vị vua Lê Đại Hành, kiệu Thành hoàng và kiệu Tổ nghề trống Đọi Tam.
• Trống khai hội, múa rồng, múa lân; đọc văn trình, dâng hương Thần Nông và vua Lê Đại Hành.
• Cày Tịch Điền: một cụ cao niên cày đường đầu tiên, sau đó lãnh đạo tỉnh và phường cùng cày; rồi gieo thóc, lạc, đỗ xanh.

Phần hội

• Hội thi cày giỏi giữa các tổ dân phố (chiều mùng 7, 9 đội dự thi; tổ dân phố Đọi Tam đạt giải Nhì).
• Thi làm bánh dày, vẽ và trang trí trâu.
• Trưng bày nông sản, sản phẩm thủ công; biểu diễn nghệ thuật và bắn pháo hoa.

Thứ tự nghi thức được kể trong bài Trình tự nghi lễ Tịch Điền Đọi Sơn; các cuộc thi ở bài Hội vật, hội thi cày và giã bánh giầy. Chương trình mỗi năm có thể khác, nên xem thông báo của năm đó trước khi về dự hội.

Năm 2026, theo trang phường Tiên Sơn, văn trình do một nghệ nhân làng trống Đọi Tam đọc. Vì sao trống có chỗ riêng trong lễ, xem Tiếng trống Đọi Tam trong lễ Tịch Điền; muốn xem trống làng làm hôm nay, xem các mẫu trống hội.

Tóm tắt một bảng

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Là gì?	Nghi lễ vua tự tay cày ruộng đầu năm
Ai khởi đầu?	Vua Lê Đại Hành, năm 987, ở núi Đọi
Thời kỳ nào?	Từ Tiền Lê qua Lý, Trần, Lê đến Nguyễn; dừng thời Khải Định, khôi phục 2009
Khuyến khích gì?	Sản xuất nông nghiệp, coi nghề nông là gốc
Khi nào?	Mùng 5–7 tháng Giêng âm lịch (năm 2026: 21–23/2)
Ở đâu?	Chân núi Đọi, phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình